MEŞRUTİYET DEVRİNDE FİKİR VE İDEOLOJİLER

İzlence Konu Başlık

Hafta Teori Konu Başlıkları
1 Dersin kapsamı, entelektüel tarih yazımında "zihniyet" ve "siyaset" ilişkisi. Tanzimat'ın modernleşme, bürokrasi ve birey algısında yarattığı dönüşüm.
2 II. Abdülhamid rejiminin karakteri, Jön Türk hareketinin doğuşu, Paris, Cenevre ve Kahire eksenli muhalefet merkezleri, gizli teşkilatlanma ve sürgün edebiyatı.
3 Etnik ve dini unsurları Osmanlılık üst kimliğinde birleştirme ideali. Meşrutiyet’in ilan ilk günlerinde bu fikrin iyimserliği ve pratik siyasetteki açmazları.
4 Yusuf Akçura’nın Üç Tarz-ı Siyaset’i bağlamında Türkçülüğün doğuşu. Türk Yurdu, Türk Derneği ve Türk Ocağı etrafında şekilllenen kültürel ve siyasal milliyetçilik.
5 Sırat-ı Müstakim / Sebîlürreşad ekseninde İslamcı düşünce. Batı bilimi ile İslam'ın uzlaştırılması çabaları, Said Halim Paşa ve Mehmet Akif Ersoy’un yaklaşımları.
6 Şükrü Hanioğlu’nun eserleri ışığında Abdullah Cevdet ve İctihad dergisi çevresi. Pozitivizm, materyalizm, din eleştirisi ve "garb-ı melun" tartışmaları.
7 Dönem metinlerinin (makaleler, manifestolar, siyasî programlar) eleştirel tahlili ve kavramsal tartışmalar.
8 Meşrutiyet’in hürriyet ortamında yükselen sol fikirler, Osmanlı Sosyalist Fırkası, İştirak dergisi ve Hilmi Ziya Ülken’in tahlilleri bağlamında sosyalist entelektüeller.
9 Kadınlar Dünyası, Fatma Aliye, Emine Semiye ve Halide Edip ekseninde Meşrutiyet dönemi kadın hareketleri, eğitim, kamusal alan ve aile yapısı tasavvurları.
10 Balkan Savaşları’nın yarattığı travma. İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin ideolojik evrimi: "Milli İktisat" politikaları ve merkeziyetçi devlet inşası.
11 Prens Sabahattin’in teşebbüs-i şahsî ve adem-i merkeziyet fikirleri ile İttihatçıların merkeziyetçi/devletçi zihniyeti arasındaki büyük kavga.
12 Sosyolojinin kurumsallaşması, Ziya Gökalp’in Durkheimci sosyolojiyi Türk milliyetçiliğiyle sentezleyişi ve edebiyatın ideolojik bir araç olarak kullanımı.
13 I. Dünya Savaşı'nın sonu, Mondros Mütarekesi ve İstanbul’da şekilllenen yeni siyasî arayışlar (Wilson prensipleri, mandacılık, İslam birliği ve Anadolu direnişine bakış).
14 Meşrutiyet’in entelektüel birikiminin Cumhuriyet’in kuruluş kadrolarına (kurucu akıl, laiklik, milliyetçilik ve devletçilik anlayışı) aktarımı.

Bilgi İşlem Daire Başkanlığı © 2026